Plaagbestrijding in de kas: wat kom je tegen en hoe pak je het duurzaam aan?
- Plaagbestrijding in de kas: wat kom je tegen en hoe pak je het duurzaam aan?
- Waarom een kas extra gevoelig is voor plagen
- Bladluis: de bekendste boosdoener
- Volwassen lieveheersbeestjes
- Kopertape
- Witte vlieg: klein, irritant, hardnekkig
- Volwassen lieveheersbeestjes
- Kopertape
- Spint: de stille sluiper bij warm weer
- Trips: klein maar killer
- Slakken en naaktslakken: de nachtelijke vraatzuchtigen
- Rupsen: met mate aanpakken
- Pissebedden: meestal onschuldig, soms een probleem
- De gouden regel: voorkomen is beter dan bestrijden
- Tot slot
Er is weinig zo frustrerend als ’s ochtends je kas binnenlopen, helemaal trots op je tomatenplanten die eindelijk lekker doorgroeien, en dan ineens die bekende plakkerige blaadjes zien. Of die fijne spinnenwebjes tussen je komkommerranken. Of dat je naar je kas toeloopt en al ziet dat er de afgelopen nacht een slakkenfeestje is geweest! Zucht. Daar gaan we weer.
Als je een kas hebt, krijg je vroeg of laat met plagen te maken. Dat is gewoon zo, het hoort erbij. De warme, vochtige en beschutte omgeving die jouw tomaten, komkommers en paprika’s zo heerlijk vinden, is namelijk ook precies wat bladluizen, witte vlieg en spint geweldig vinden. Geen wind, geen regen, geen natuurlijke vijanden die toevallig langskomen, je tuinkas is voor deze beestjes net zo’n paradijsje als voor jouw groenten.
Het goede nieuws is dat je niet meteen naar de chemische middelen hoeft te grijpen voor plaagbestrijding. Sterker nog, dat wil je ook niet, want je gaat die tomaten straks gewoon opeten. En voor mij is dat juist een reden geweest om een tuinkas aan te schaffen en zelf een moestuin te beginnen, zodat ik meer controle heb over wat er allemaal op en in mijn eten zit. In dit artikel neem ik je mee langs de meest voorkomende boosdoeners in de kas en geef ik je duurzame, biologische plaagbestrijding manieren om ze de baas te worden.
Waarom een kas extra gevoelig is voor plagen
Voordat we de plaaglijst induiken, eerst even dit: een kas is geen gewone tuin. Door de beschutting en warmte kunnen plagen zich er razendsnel vermenigvuldigen, vooral in het voor- en najaar wanneer het buiten nog te koud is voor de meeste insecten, maar binnen in je kas al lekker behaaglijk warm. Bovendien missen je kasplanten de natuurlijke vijanden die in de buitenlucht gewoon langsvliegen, zoals lieveheersbeestjes en zweefvliegen. Daar moet je dus zelf een handje bij helpen.
De kunst is: vroeg signaleren. Hoe eerder je een plaag ontdekt, hoe makkelijker je hem onder controle krijgt zonder dat het uit de hand loopt. Loop daarom regelmatig door je kas en kijk specifiek onder de bladeren, daar beginnen de meeste problemen.
Bladluis: de bekendste boosdoener
Bladluizen zijn waarschijnlijk de plaag die je het eerst tegenkomt, en niet zonder reden. Ze zitten meestal in groepjes op de onderkant van bladeren of op jonge scheuten, en ze zuigen daar de sappen uit je plant. Het resultaat: vervormde, verkleurde bladeren en een plant die niet goed meer doorgroeit. Daarnaast scheiden bladluizen honingdauw af, een plakkerige substantie waar al snel een zwarte roetdauwschimmel op groeit. Niet alleen lelijk, maar ook weer een extra probleem erbij.
Plaagbestrijding duurzaam aanpakken:
- Spuit ze er met een krachtige, koude waterstraal af. Simpel, maar verrassend effectief bij een lichte aantasting.
- Zet natuurlijke vijanden in: larven van lieveheersbeestjes en gaasvliegen zijn enorme bladluis-veelvraten. Je kunt ze online bestellen.
- Plant goudsbloemen of afrikaantjes tussen je groenten, die trekken nuttige insecten aan die op hun beurt weer bladluizen lusten.
- Bij hardnekkige aantasting: een sproeimiddel op basis van groene zeep doet wonderen zonder je plant of de bodem te belasten.
- Zet rozemarijn, lavendel, basilicum of bieslook tussen of bij je gevoelige planten. De sterke geur houdt bladluizen op afstand, en de bloeiende varianten trekken bovendien nuttige insecten aan die bladluizen weer opeten. Benieuwd naar meer van dit soort slimme plantencombinaties? Lees ook mijn artikel over companion planting.
Witte vlieg: klein, irritant, hardnekkig
Als er één plaag is die echt typisch voor de kas is, dan is het witte vlieg. Deze kleine witte vliegjes fladderen op als je tegen de plant stoot, en zowel de larven als de volwassen vliegjes zuigen plantensappen op. Ook zij laten honingdauw achter, met weer diezelfde vervelende roetdauwschimmel tot gevolg.
Plaagbestrijding duurzaam aanpakken:
- Hang gele vangplaatjes op in je kas. De gele kleur trekt witte vlieg (en ook trips) aan, zodat je vroeg kunt signaleren én een deel wegvangt.
- De sluipwesp Encarsia formosa is de bekendste natuurlijke vijand van witte vlieg. Ze legt eitjes in de larven, waardoor die zwart verkleuren en niet uitgroeien tot een volwassen vlieg. Na een week of twee zie je resultaat.
- Ook de roofmijt Amblyseius swirskii pakt witte vlieg aan, en als bonus ook trips en spint.
- Zet een tagetes (de kleurige afrikaantjes) of tabaksplant tussen je gewassen, de geur zou witte vlieg afschrikken.
Spint: de stille sluiper bij warm weer
Spintmijten zijn echte zomerbeestjes, ze houden van warmte en droogte, en in je kas is het precies dat. Je ziet ze zelf bijna nooit, daarvoor zijn ze te klein, maar de schade is wel duidelijk: kleine gele stipjes op het blad. Bij een zware aantasting zie je ook fijn spinsel tussen de bladeren en groeipunten, vandaar de naam.
Plaagbestrijding duurzaam aanpakken:
- Verhoog de luchtvochtigheid in je kas. Spint houdt niet van vocht, dus regelmatig nevelen of sproeien kan al veel voorkomen.
- De roofmijt Phytoseiulus persimilis is dé specialist tegen spint en jaagt op alle levensstadia van de mijt.
- Ook Amblyseius andersoni is een goede keuze, juist omdat deze roofmijt goed tegen hoge temperaturen kan, ideaal voor een kas in de zomer.
- Inspecteer regelmatig, want spint kan zich razendsnel uitbreiden als je het te laat ontdekt.
- basilicum tussen je kasplanten houdt naast bladluis ook spint enigszins op afstand, en is bovendien een fijne keukenkruid om bij de hand te hebben.
Trips: klein maar killer
Trips zijn piepkleine, langwerpige insecten die je vaak pas opmerkt als de schade al zichtbaar is: zilverkleurige of beige vlekjes op blad en vruchten. Ze kunnen bovendien plantenziektes overbrengen, dus negeren is geen optie.
Plaagbestrijding duurzaam aanpakken:
- Blauwe vangplaten zijn specifiek effectief tegen trips, terwijl gele platen meer witte vlieg en bladluis vangen.
- De roofmijten Amblyseius cucumeris en Amblyseius swirskii eten de jonge tripslarven. Zet ze wel op tijd in, vóórdat de plaag goed op gang is, want bij een al uitgebreide tripsplaag kunnen roofmijten het niet meer alleen aan.
- Houd onkruid en dood plantmateriaal in en rond je kas onder controle, daar overwintert trips graag.
Slakken en naaktslakken: de nachtelijke vraatzuchtigen
Niet alle slakken zijn schadelijk, huisjesslakken eten vooral dood plantmateriaal en zijn eigenlijk best nuttig. Het zijn de naaktslakken die de ravage aanrichten. Ze hebben een voorkeur voor jonge, sappige plantjes en kunnen ’s nachts in een paar uur tijd een hele rij zaailingen wegvreten.
Plaagbestrijding duurzaam aanpakken:
- Aaltjes (nematoden) specifiek tegen slakken zijn een hele effectieve en volledig natuurlijke oplossing. Je mengt ze met water en giet ze over de bodem, ze dringen de slak van binnenuit binnen.
- Een ring van koffiedik of versnipperde eierschalen rond kwetsbare plantjes werkt drempelverhogend, slakken houden niet van de scherpe textuur.
- Ga ’s avonds met een zaklamp naar buiten en haal ze met de hand weg, ouderwets maar effectief.
- Zorg voor droge plekken in je kas, slakken zijn dol op vocht en schaduw.’
Rupsen: met mate aanpakken
Rupsen zijn de larven van vlinders en motten, en de meeste daarvan zijn juist een aanwinst voor je tuin omdat ze later prachtige bestuivers worden. Bestrijd ze daarom alleen als ze écht een plaag vormen, bijvoorbeeld op koolgewassen die je ook in de kas kweekt.
Plaagbestrijding Duurzaam aanpakken:
- Haal bij een beginnende plaag de rupsen gewoon met de hand weg.
- Feromoonvallen signaleren vroegtijdig welke motten actief zijn, zodat je weet wanneer je extra alert moet zijn.
- Een lijmband om de stam voorkomt dat rupsen die langs de stengel omhoog klimmen bij je bladeren komen.
Pissebedden: meestal onschuldig, soms een probleem
Pissebedden hebben een beetje een oneerlijke reputatie. Het overgrote deel van wat ze doen is juist nuttig: ze eten dood plantmateriaal en helpen zo bij de afbraak van organisch materiaal in je kas. Bij grote aantallen kunnen ze echter ook overschakelen op jonge, kwetsbare zaailingen en zachte wortels, en dan wordt het wel een probleem.
Plaagbestrijding Duurzaam aanpakken:
- Verwijder vochtige, donkere schuilplekken zoals plantenbakken, stenen of houten randen die plat op de grond liggen, daar houden ze zich het liefst op.
- Zet een val met een uitgeholde aardappelhelft (snijvlak naar beneden) neer, pissebedden kruipen er graag onder en kun je dan in één keer weghalen.
- Zorg dat je kas niet té vochtig blijft staan, goede ventilatie houdt populaties van nature al kleiner.
- Bij een lichte aantasting: met rust laten. Ze doen vaak meer goed dan kwaad.
De gouden regel: voorkomen is beter dan bestrijden
Als ik je één ding mag meegeven uit dit hele verhaal, dan is het dit: een gezonde, weerbare plant in een gezonde bodem is je beste verdediging. Plagen slaan het hardst toe bij planten die al verzwakt zijn, door te veel of te weinig water, een tekort aan voedingsstoffen, of slechte ventilatie.
Een paar dingen die echt het verschil maken:
Ventileer goed. Een kas die te vochtig en te warm blijft hangen is een uitnodiging voor zowel schimmels als plagen. Zet je deuren en ramen open op warme dagen.
Controleer regelmatig. Het liefst een paar keer per week even een rondje door je kas, specifiek onder de bladeren kijken. Zo zie je een plaag in een vroeg stadium, wanneer je er nog makkelijk iets aan kunt doen.
Wissel je gewassen. Teel niet jaar na jaar hetzelfde gewas op dezelfde plek, dat geeft plaagsoorten die zich daarop specialiseren juist de kans om zich op te bouwen.
Stimuleer biodiversiteit. Ook al sta je in een afgesloten kas, je kunt nog steeds nuttige insecten aantrekken door bijvoorbeeld bloeiende kruiden zoals bieslook of dille tussen je groenten te zetten.
Houd het schoon. Verwijder zieke of aangetaste bladeren direct, en ruim aan het eind van het seizoen plantresten goed op. Veel plagen overwinteren namelijk gewoon in achtergebleven materiaal.
Tot slot
Een kas vol gezonde groenten zonder chemische rotzooi, dat is precies waar we het voor doen. Het vraagt iets meer aandacht en geduld dan gewoon een spuitbus pakken, maar het resultaat is groenten die je met een gerust hart van het blad af kunt eten. En eerlijk, er is ook gewoon iets bevredigends aan het zien van die eerste lieveheersbeestjeslarve die zich tegoed doet aan een bladluiskolonie. De natuur lost het, met een klein beetje hulp van jou, prima zelf op.
Trouwens, niet elk probleem in je kas is een plaag en heeft plaagbestrijding nodig. Soms ligt het aan een voedingstekort, zoals bij neusrot bij tomaten en paprika’s. Benieuwd wat dat precies is en hoe je het voorkomt? Lees dan ook mijn artikel over neusrot bij tomaten.
Dit artikel bevat affiliate links om deze content gratis aan jou te kunnen aanbieden. Mocht je op een van deze links klikken en iets bestellen, dan krijgen wij een commissie van de webshop. Dit kost jou niets extra’s maar het zorgt er wel voor dat wij gratis content voor jou kunnen blijven maken.